Beeld is uitgerekt of verkeerd geschaald
Je sluit een nieuw scherm aan of Windows heeft weer iets van zichzelf aangepast, en opeens klopt er niets meer van je beeld. Gezichten worden ovale pannenkoeken, cirkels zijn geen cirkels meer en tekst is net iets te wazig om prettig te lezen. Goed nieuws: dit is bijna nooit een defect. Er staat ergens in de keten van pc naar scherm iets op een verkeerde schaal.
Een uitgerekt of verkeerd geschaald beeld heeft drie verdachten, en ze dalen in waarschijnlijkheid. Vooraan staat de resolutie van Windows die niet op de aanbevolen staat. Daarna komt de beeldverhouding die je monitor zelf instelt. Pas als laatste kijken we naar de schaalstand van je videokaart.
We lopen alle drie langs, van meest naar minst waarschijnlijk. Per plek krijg je de snelste test en de knop waarmee je het oplost. Wat je vrijwel zeker niet nodig hebt: een nieuwe kabel. Een kabel die tekortschiet geeft ruis, flikkering of een lagere resolutie, maar hij rekt je beeld niet uit.
In het kort
- Meest waarschijnlijke oorzaak: Windows staat op een lagere resolutie dan de aanbevolen, native resolutie van je monitor.
- Snelste test: open Beeldscherminstellingen en kijk of bij Schermresolutie de waarde met '(Aanbevolen)' is gekozen.
- Staat de resolutie goed en blijft alles uitgerekt? Controleer dan de beeldverhouding in het eigen menu van je monitor.
- Pas daarna: de schaalstand van je videokaart. Die spreekt alleen mee als een programma, zoals een oud spel, een lagere resolutie stuurt.
- Wat je niet nodig hebt: een nieuwe kabel. Uitrekken is een schaalprobleem, geen kabelprobleem.
Verdachte nummer één
De resolutie staat niet op de aanbevolen stand
Elke monitor heeft één vaste hoeveelheid pixels, bijvoorbeeld 1920 x 1080, ofwel Full HD, of 2560 x 1440. Die vaste waarde heet de native resolutie. Windows noemt hem in je instellingen '(Aanbevolen)', omdat het beeld op die resolutie pixel voor pixel klopt met het scherm. Daarmee is dit altijd de eerste plek om te kijken.
Staat Windows lager, bijvoorbeeld op 1024 x 768 terwijl je scherm 1920 x 1080 is, dan zijn er minder signaalpixels dan schermpixels. Dat gat moet door iets worden opgevuld. Jouw monitor of je videokaart trekt het lage beeld uit tot het volledige scherm. Het resultaat is doffe, wazige tekst, en bij een afwijkende verhouding ook uitgerekte plaatjes.
Dit gaat makkelijk mis na een update van Windows, een nieuw stuurprogramma voor je videokaart of als je net een tweede scherm hebt aangesloten. Windows valt dan soms terug op een veilige standaardwaarde, en je scherm doet braaf wat het krijgt.
Let bij meerdere schermen op dat je de resolutie per scherm instelt. Selecteer in Beeldscherminstellingen eerst het scherm met het probleem. Met de knop 'Identificeren' zie je welk nummer bij welk scherm hoort.
Zie je geen hogere resolutie dan 1920 x 1080 op een scherm dat 2560 x 1440 zou moeten aankunnen? Dan ontbreekt waarschijnlijk het stuurprogramma van je videokaart, de software die Windows vertelt wat je grafische chip kan. Installeer de driver van NVIDIA, AMD of Intel en kijk opnieuw.
Zo zet je de resolutie goed in Windows
Open Beeldscherminstellingen
Kijk op een leeg stukje bureaublad met rechtermuisklik en kies 'Beeldscherminstellingen'. Je komt terecht in Instellingen, Systeem, Beeldscherm.
Kies het juiste scherm
Heb je meerdere schermen, klik dan op het scherm dat uitgerekt is. Gebruik 'Identificeren' om te zien welk nummer bij welk scherm hoort.
Zet de resolutie op 'Aanbevolen'
Open de lijst bij Schermresolutie en kies de waarde met '(Aanbevolen)' erachter. Dat is de native resolutie van je scherm.
Bevestig de wijziging
Windows toont vijftien seconden een proefbeeld. Klopt er iets niet, dan keert de instelling vanzelf terug.
Test met een cirkel
Open vervolgens een plaatje met een perfecte cirkel, zoals een klok of een rond logo. Is het een ovaal, ga dan door met de beeldverhouding op de monitor zelf.
Verdachte nummer twee
De beeldverhouding op de monitor zelf
Je monitor heeft een eigen menu dat je opent met knoppen op het scherm zelf, meestal onder of achter. Dat menu heet de OSD, onscreen display, kortweg het schermmenu. Daarin vind je een instelling als 'Beeldformaat', 'Aspect ratio' of 'Wide'.
Met die instelling bepaalt het scherm hoe het binnenkomende signaal wordt verspreid over het paneel. 'Breed' of 'Volledig' trekt alles uit tot de volle breedte, ook als je pc een beeld in 4:3 of 16:10 stuurt. Iedereen op je scherm lijkt dan een stuk zwaarder dan in werkelijkheid.
Zet de stand op 'Automatisch' als die er is. Die volgt de verhouding van het binnenkomende signaal. Is er geen 'Automatisch', kies dan de variant die de verhouding behoudt in plaats van uit te rekken.
Op veel monitors is deze keuze alleen actief als het signaal een andere resolutie heeft dan het paneel. Draait Windows op de aanbevolen stand, dan is er simpelweg niets om uit te rekken en kan het menu grijs zijn. Dat is normaal, niet stuk.
Handige bijvangst: het schermmenu verraad vaak ook welke resolutie er daadwerkelijk binnenkomt. Staat daar 1024 x 768 terwijl je scherm 1920 x 1080 is, dan stuurt je pc een laag signaal. Het probleem zit dan aan de pc-kant, niet in het scherm.
| Schaalstand | Wat hij doet | Wanneer kiezen |
|---|---|---|
| Beeldverhouding behouden | Vergroot het signaal tot het scherm vol is, maar houdt de verhouding vast. Je krijgt zwarte balken als de verhouding afwijkt. | Oude spellen of programma's met een 4:3- of 16:10-beeld |
| Volledig scherm | Rekt het signaal uit over het hele scherm, ongeacht de verhouding. | Alleen als vervorming je niet uitmaakt en alles gevuld moet zijn |
| Geen schaling | Toont het signaal op ware grootte, gecentreerd op het scherm. | Om te testen of schaling de boosdoener is, of als uitrekken je stoort |
Zo vind je de schaalstand bij jouw videokaart
NVIDIA Bedieningspaneel
Klik met rechts op je bureaublad en kies 'NVIDIA Bedieningspaneel'. Onder het onderdeel Beeldscherm zit een pagina om formaat en positie van je bureaublad aan te passen. Daar vind je de drie standen uit de tabel hierboven, plus de vraag of het schalen door de videokaart of door het scherm gebeurt.
Bij normaal gebruik, dus Windows op de aanbevolen resolutie, doet deze hele pagina niets. Hij wordt pas relevant als een programma een lagere resolutie stuurt.
AMD Software (Adrenalin)
Open AMD Software met een rechtermuisklik op je bureaublad. Onder Beeldscherm staat een schakelaar voor GPU-schaling. Zet je die aan, dan neemt de videokaart het schalen over van je monitor. Zet je die uit, dan mag het scherm zelf opschalen.
Ook hier geldt: op een bureaublad dat al op de aanbevolen resolutie draait, zie je geen verschil. De schakelaar is alleen van toepassing als een programma een andere resolutie stuurt dan je scherm heeft.
Intel Graphics Command Center
Bij ingebouwde grafiek van Intel vind je de schaalopties in de Intel Graphics Command Center of in het oudere configuratiescherm. De keuze speelt alleen mee bij een signaal dat niet de volle resolutie van je scherm gebruikt.
Heb je een laptop met zowel een Intel- als een NVIDIA-chip, dan verloopt het beeld naar je ingebouwde scherm vaak via Intel. Kijk daar dus eerst als je alleen op het laptopscherm problemen hebt.
Op welk punt in de keten zit jouw beperking
De keten loopt van je pc via de videokaart, door de kabel, naar de monitor. Uitrekken ontstaat maar op twee plekken: in de schaalfunctie van de videokaart of in die van de monitor zelf. De kabel daartussen doet niet aan schalen. Dat is ook de reden dat een nieuwe kabel dit probleem nooit oplost.
Wat wél een kabel- of poortprobleem kan zijn: dat je de aanbevolen resolutie helemaal niet kunt kiezen. Stuurt je poort of kabel een hogere resolutie niet door, dan houdt Windows je laag. Een oudere HDMI-kabel kan bijvoorbeeld op een 4K-scherm niet verder komen dan 1920 x 1080. Lees welke poort en kabel jouw resolutie doorkrijgen als je dat wilt uitsluiten.
Eerlijk over wat niet kan: heb je Windows op 'Aanbevolen' gezet, je monitor op 'Automatisch' en blijft één specifiek programma uitgerekt? Dan ligt het aan dat programma zelf, meestal een spel met een eigen resolutie- en verhoudingkeuze. Geen driver en geen kabel lost dat op. Zoek de instelling in het spel zelf.
Veelgestelde vragen
Kan een kabel mijn beeld uitrekken?
Nee. Een kabel die tekortschiet geeft ruis, flikkering of gewoon geen hogere resolutie door. Uitrekken is altijd het werk van een schaalfunctie, op je videokaart of op je monitor. Een beperkte kabel kan wel voorkomen dat Windows je geen hogere resolutie aanbiedt; dan lijkt het op uitrekking, maar het is wazigheid door een lage resolutie.
Na een update was mijn beeld ineens uitgerekt. Hoe kan dat?
Updates van Windows of van je videokaartstuurprogramma kunnen je resolutie terugzetten naar een veilige standaardwaarde. Ga opnieuw naar 'Aanbevolen' in je beeldscherminstellingen. Blijft de juiste resolutie weg, installeer dan het stuurprogramma van je videokaart opnieuw.
Mijn bureaublad is scherp, maar in een spel is alles uitgerekt.
Dan draait dat spel op een andere resolutie dan je scherm. Zet in het spel dezelfde resolutie als je monitor, bijvoorbeeld 2560 x 1440. Wil je bewust op een lagere resolutie spelen, kies dan in de driver de stand 'Beeldverhouding behouden'. Je krijgt dan zwarte balken, maar geen uitrekkend beeld.
Moet ik dit per scherm instellen als ik er twee heb?
Ja. De resolutie stel je per scherm in, en ook de schaalstand van een monitor geldt per monitor. Alleen de instellingen van je videokaart gelden meestal voor alles wat aan dezelfde kaart hangt.
Helpt het aanpassen van tekstgrootte tegen uitrekking?
Nee. Tekstgrootte is de schaal van elementen in Windows, niet de verhouding van je beeld. Is je beeld echt uitgerekt, dan schiet je daar niets mee op. Los eerst resolutie en beeldverhouding op, stel daarna pas de tekstgrootte naar smaak in.
