4K op 30Hz in plaats van 60Hz: zo repareer je het
Je hebt een 4K-scherm aangesloten en alles werkt, maar het beeld voelt stroeverig aan. De muis hobbelt over het scherm en scrollen schokt. In de beeldscherminstellingen zie je het dan: 3840 x 2160 op 30Hz, terwijl je 60Hz verwachtte.
Het goede nieuws: dit is bijna nooit een defect. In de meeste gevallen kan een schakel in de keten van apparaat, poort, kabel en scherm simpelweg niet genoeg bandbreedte doorgeven, en valt de verbinding automatisch terug op 30Hz. Hieronder loop je de keten stap voor stap na en zie je precies waar het misgaat.
In het kort
- Meest waarschijnlijke oorzaak: een kabel of adapter die vastzit aan HDMI 1.4 (uit 2009) of DisplayPort 1.1, met te weinig bandbreedte voor 4K op 60Hz.
- Snelste test: vervang de kabel door een kabel waarvan je zeker weet dat hij HDMI 2.0 of DisplayPort 1.2 of nieuwer is. Blijft het 30Hz, dan zit de beperking in de poort of een adapter.
- Wat je nodig hebt: in negen van de tien gevallen alleen een nieuwe kabel of adapter, vaak in de prijsklasse van tien tot dertig euro.
- Soms is de beperking de laptop zelf: een oudere HDMI-poort of een USB-C-poort zonder DisplayPort alt mode haalt 4K op 60Hz gewoon niet, hoe goed je kabel ook is.
Waarom 4K op 60Hz zoveel bandbreedte vraagt
4K betekent 3840 x 2160 pixels, ruim acht miljoen stuks. Op 60Hz ververst het scherm die zestig keer per seconde. Dat vraagt ongeveer 12,5 Gbit/s aan bandbreedte bij normale kleurdiepte. Op 30Hz halveert dat, en dat is precies waarom je computer terugvalt: 30Hz past wél door een verbinding die voor 60Hz te smal is.
De beperking zit altijd in de zwakste schakel. Je videokaart kan nog zo modern zijn: als de kabel ertussen maar HDMI 1.4 aankan, krijg je 30Hz. Andersom geldt hetzelfde. Een dure HDMI 2.1-kabel aan een laptop met een HDMI 1.4-poort levert evengoed 30Hz op. Daarom loont het om de hele keten na te lopen in plaats van willekeurig onderdelen te vervangen.
| Standaard | Verschenen | Bandbreedte | 4K op 60Hz? |
|---|---|---|---|
| HDMI 1.4 | 2009 | 10,2 Gbit/s | Nee, maximaal 4K op 30Hz |
| HDMI 2.0 | 2013 | 18 Gbit/s | Ja |
| HDMI 2.1 | 2017 | 48 Gbit/s | Ja, tot 4K op 120Hz |
| DisplayPort 1.1 | 2007 | 10,8 Gbit/s | Nee, maximaal 4K op 30Hz |
| DisplayPort 1.2 | 2010 | 21,6 Gbit/s | Ja |
| DisplayPort 1.4 | 2016 | 32,4 Gbit/s | Ja, tot 4K op 120Hz |
| USB-C met DisplayPort alt mode | vanaf 2014 | afhankelijk van de poort | Meestal wel, mits poort en kabel het ondersteunen |
Loop de keten na: van scherm naar apparaat
Werk van scherm naar computer, of andersom, maar sla geen schakel over. Elke schakel moet 4K op 60Hz ondersteunen. Zodra er één dat niet doet, bepaalt die schakel het eindresultaat.
Controleer ook de instelling van het scherm zelf. Veel 4K-monitoren en televisies hebben per HDMI-ingang een keuze tussen een compatibele modus en een volledige modus, vaak met namen als HDMI UHD Color, Input Signal Plus of Enhanced Format. Staat die op de zuinige stand, dan kapt het scherm zelf de bandbreedte af en krijg je 30Hz, wat je verder ook aansluit.
Zo vind je de zwakke schakel
Stap 1: controleer de scherminstelling
Open het menu van je monitor of tv en zoek naar een instelling als HDMI UHD Color, Input Signal Plus of Enhanced Format voor de gebruikte ingang. Zet die aan. Bij veel Samsung- en LG-schermen is dit meteen de oplossing.
Stap 2: vervang de kabel
Gebruik een kabel die gegarandeerd HDMI 2.0 of DisplayPort 1.2 of nieuwer is. Bij HDMI zoek je naar het keurmerk Premium High Speed. Kabels uit de doos van een oud apparaat of uit de la zijn vaak HDMI 1.4. Dit is de meest voorkomende oorzaak, dus test dit als eerste met een kabelwissel.
Stap 3: sluit rechtstreeks aan, zonder adapter of dock
Haal adapters, verloopstekkers en docks tijdelijk uit de keten en sluit de kabel rechtstreeks op de computer aan. Werkt het nu wel op 60Hz, dan is de adapter of het dock de beperking. Veel goedkope USB-C-naar-HDMI-adapters en oudere docks sturen maar 4K op 30Hz uit.
Stap 4: controleer de poort van je computer
Zoek het exacte type van je laptop of videokaart op en kijk welke HDMI- of DisplayPort-versie de poort heeft. Laptops van voor ongeveer 2015 hebben vaak HDMI 1.4. Bij USB-C moet de poort DisplayPort alt mode ondersteunen, dat is de mogelijkheid om via USB-C een beeldsignaal te sturen. Niet elke USB-C-poort kan dat.
Stap 5: werk stuurprogramma en instellingen bij
Installeer het nieuwste stuurprogramma van je videokaart (Intel, NVIDIA of AMD) en stel in Windows bij Geavanceerde beeldscherminstellingen expliciet 60Hz in. Soms blijft Windows op 30Hz hangen terwijl de verbinding het wel aankan.
Per oorzaak de vervanging
Is de kabel de boosdoener, koop dan een HDMI-kabel met het keurmerk Premium High Speed (HDMI 2.0) of Ultra High Speed (HDMI 2.1), of een DisplayPort 1.2-kabel of nieuwer. Reken op een prijsklasse van tien tot dertig euro. Een duurdere kabel dan dat is voor 4K op 60Hz over normale lengtes van maximaal twee meter niet nodig.
Is een adapter of dock de beperking, let dan bij de vervanger op de expliciete vermelding 4K 60Hz in de specificaties, niet alleen 4K. Fabrikanten schrijven graag 4K op de doos en verzwijgen dat het om 30Hz gaat. Een eerlijke specificatie noemt de verversingssnelheid erbij.
Is de poort van je laptop de beperking, dan is er geen kabel die dat oplost. Een HDMI 1.4-poort wordt met geen enkele adapter een HDMI 2.0-poort. In dat geval zijn je opties: via een andere poort verbinden (bijvoorbeeld USB-C met DisplayPort alt mode of een Thunderbolt-poort, als je laptop die heeft), of genoegen nemen met 30Hz voor taken als tekst en mail. Meer over wat elke poort kan lees je in ons overzicht van pc-aansluitingen.
Speciale gevallen: USB-C, televisies en lange kabels
Bij USB-C hangt alles af van wat de poort écht ondersteunt. Een USB-C-poort die alleen data en laden doet, geeft geen beeld. Een poort met DisplayPort alt mode wel, maar de versie van dat DisplayPort-signaal bepaalt of je 60Hz haalt. En de kabel telt mee: een laadkabeltje van een telefoon is vaak alleen USB 2.0 en stuurt geen video. De naamgeving in USB-land helpt niet mee: USB-C is de vorm van de stekker, niet wat er doorheen kan.
Bij een televisie is de kans groot dat alleen één of twee van de HDMI-ingangen de volledige bandbreedte hebben, vaak gemarkeerd als HDMI 1 of met een game- of 4K-aanduiding. Probeer een andere ingang voordat je iets koopt.
Werk je met een kabel langer dan drie meter, dan wordt 4K op 60Hz via HDMI kritischer. Goedkope lange kabels halen het dan vaak niet meer. Kies bij lengtes boven de drie meter een gecertificeerde kabel of een actieve (optische) HDMI-kabel.
Veelgestelde vragen
Hoe zie ik of mijn scherm op 30Hz of 60Hz draait?
In Windows: rechtsklik op het bureaublad, kies Beeldscherminstellingen, open Geavanceerde beeldscherminstellingen en kijk bij Vernieuwingsfrequentie. Op een Mac vind je dit bij Systeeminstellingen, Monitoren, soms met de Option-toets ingedrukt voor alle frequenties.
Is 30Hz erg voor werken?
Voor tekst, mail en spreadsheets is 30Hz bruikbaar maar merkbaar stroeverig: de muis beweegt met haperingen. Voor video en gamen is het duidelijk onprettig. Voor een dagelijkse werkplek is 60Hz de moeite van het oplossen waard.
Mijn kabel staat volgens de verpakking 4K te ondersteunen, maar ik krijg 30Hz. Hoe kan dat?
4K zonder toevoeging betekent bij kabels en adapters vaak 4K op 30Hz, want dat past binnen HDMI 1.4. Zoek naar de expliciete combinatie 4K 60Hz of naar het keurmerk Premium High Speed bij HDMI.
Helpt een duurdere kabel?
Nee, zolang de kabel de juiste standaard haalt. Een gecertificeerde HDMI 2.0-kabel van vijftien euro geeft exact hetzelfde beeld als een van zestig euro. Betaal alleen meer voor lengte of een actieve kabel, niet voor beloofde beeldkwaliteit.
Mijn laptop heeft alleen HDMI 1.4. Zit ik vast aan 30Hz?
Via die HDMI-poort wel. Maar heeft je laptop ook USB-C met DisplayPort alt mode of Thunderbolt, dan kun je via die poort met een geschikte kabel of adapter alsnog 4K op 60Hz krijgen. Controleer dat in de specificaties van je exacte model.
