DisplayPort 2.1 uitgelegd
Je hebt een nieuwe monitor die 4K op 240 hertz kan, of je bekijkt een videokaart. In de specificaties staat DisplayPort 2.1 en je wilt weten wat dat je oplevert. Het antwoord is korter dan de specsheet doet vermoeden.
DisplayPort 2.1 draait om UHBR, Ultra High Bit Rate, oftewel ultrahoge bitsnelheid. Drie snelheden, van 40 tot 80 Gbit/s totaal, en dat is genoeg voor hoge verversingswaarden op grote resoluties zonder beeldcompressie.
Hieronder lees je wat UHBR in gewone taal betekent, waar de winst precies zit, welke videokaarten en monitoren het ondersteunen en hoe je jouw eigen keten van videokaart, kabel en scherm controleert.
In het kort
- DisplayPort 2.1 (oktober 2022) kent drie UHBR-snelheden: UHBR10 (40 Gbit/s), UHBR13.5 (54 Gbit/s) en UHBR20 (80 Gbit/s).
- De winst zit in hoge verversing op hoge resolutie zonder beeldcompressie, zoals 4K op 240 hertz zonder DSC.
- Je keten is zo sterk als de zwakste schakel: videokaart, kabel en monitor moeten alle drie dezelfde UHBR-modus aankunnen.
- AMD Radeon RX 7000 en NVIDIA RTX 50 ondersteunen DisplayPort 2.1; de NVIDIA RTX 40-serie blijft op DisplayPort 1.4a.
- Koop bij twijfel een VESA-gecertificeerde DP80-kabel, dan weet je zeker dat UHBR20 werkt.
UHBR
Wat UHBR in gewone taal betekent
DisplayPort stuurt het beeld over vier datakanalen tegelijk. De snelheid per kanaal bepaalt hoeveel pixels en kleurinformatie je per seconde van videokaart naar scherm krijgt. Meer bits per seconde betekent meer resolutie, meer verversing, of allebei.
Tot en met DisplayPort 1.4 (2016) heette de snelste stand High Bit Rate, afgekort HBR. De topversie daarvan, HBR3, haalt 8,1 Gbit/s per kanaal en dus 32,4 Gbit/s totaal. Daarmee lukt 4K op 60 hertz zonder compressie, en 4K op 120 of 144 hertz alleen met compressie.
Met DisplayPort 2.0 (2019) voegde VESA, de Video Electronics Standards Association die de standaard beheert, Ultra High Bit Rate toe. Drie standen: UHBR10 met 10 Gbit/s per kanaal en 40 totaal, UHBR13.5 met 13,5 per kanaal en 54 totaal, en UHBR20 met 20 per kanaal en 80 totaal.
DisplayPort 2.1 (oktober 2022) nam die drie snelheden over en legde ze ook vast voor USB-C-poorten die het beeld via DisplayPort alt mode doorgeven. Alt mode, alternatieve modus, is de omleiding waarmee een USB-C-poort naast data en stroom ook een DisplayPort-signaal kan meesturen. Meer achtergrond daarover vind je in pc-aansluitingen uitgelegd.
VESA houdt van namen: eerst HBR, toen HBR2 en HBR3, en nu dus UHBR. Het klinkt als promoties op een scheepstrap, maar het meet gewoon bandbreedte.
| Standaard | Modus | Totale bandbreedte | Wat dat in de praktijk haalt |
|---|---|---|---|
| DisplayPort 1.4 (2016) | HBR3 | 32,4 Gbit/s | 4K op 60 hertz zonder compressie; hogere verversing alleen met compressie |
| DisplayPort 2.0/2.1 (2019/2022) | UHBR10 | 40 Gbit/s | 4K op 120 hertz zonder compressie, met marge voor 10-bit kleur |
| DisplayPort 2.1 (2022) | UHBR13.5 | 54 Gbit/s | Hoge verversing op 4K zonder compressie; voor 4K op 240 hertz is UHBR20 nodig |
| DisplayPort 2.1 (2022) | UHBR20 | 80 Gbit/s | 4K op 240 hertz zonder compressie, of 8K op 60 hertz |
| HDMI 2.1 (2017) | FRL | 48 Gbit/s | Ter vergelijking: gangbaar op consoles en tv's, soms op monitoren |
Waar de winst zit: hoge verversing zonder compressie
Op DisplayPort 1.4 losten fabrikanten het bandbreedtegebrek op met DSC, Display Stream Compression. De videokaart comprimeert het beeld voordat het de kabel op gaat en de monitor pakt het weer uit. VESA noemt DSC visueel verliesvrij, en eerlijk is eerlijk: in de praktijk zie je er bij normaal gamen of werken niets van.
Waarom dan meer bandbreedte? Omdat DSC een oplossing om een grens heen is. Sommige oudere videokaarten of monitoren schakelen DSC niet netjes in, de bandbreedte die overblijft voor extra's zoals 10-bit kleur of een tweede scherm op dezelfde poort krimpt, en op ultrabrede en 8K-schermen loopt je eerder vast. Met UHBR20 hoef je die omweg niet te nemen.
Concreet: 4K (3840 bij 2160 pixels) op 240 hertz vraagt ongecomprimeerd rond de 50 Gbit/s en meer, afhankelijk van kleurdiepte en timing. HBR3 met 32,4 Gbit/s haalt dat simpelweg niet, dus moet compressie eraan te pas komen. UHBR20 met 80 Gbit/s heeft die ruimte gewoon.
Hetzelfde verhaal geldt voor ultrawide-monitoren van 3440 bij 1440 of 5120 bij 1440 pixels op hoge verversing, en voor gamers die meerdere schermen op één DisplayPort-poort willen splitsen via MST, Multi-Stream Transport, een methode om één poort over meerdere beeldschermen te verdelen. Hoe ruimer de poort, hoe minder snel je aan plafond zit.
Hardware
Welke videokaarten en monitoren DisplayPort 2.1 ondersteunen
Aan de videokaartkant was AMD het eerst: de Radeon RX 7000-serie, te beginnen met de RX 7900 XTX en RX 7900 XT eind 2022, ondersteunt DisplayPort 2.1 met UHBR20. Intel zat er vlak bij met de Arc-serie, maar die blijft op DisplayPort 2.0 met de langzaamste modus, UHBR10.
NVIDIA was langer terughoudend. De volledige RTX 40-serie doet maximaal DisplayPort 1.4a, dus 32,4 Gbit/s met DSC als je hoger wilt. Pas met de RTX 50-serie, vanaf begin 2025, kreeg NVIDIA DisplayPort 2.1 met UHBR20 in huis.
Wees eerlijk tegen jezelf: heb je nu een RTX 4080 of ouder en koop je een DisplayPort 2.1-monitor, dan wordt je beeld er niet sneller van. De poort op je videokaart is dan de beperkende schakel in de keten.
Aan de monitorkant is het aanbod nog beperkt. Het zijn vooral premium gamingmodellen vanaf 2024 en 2025, met 4K op 240 hertz, of schermen met resoluties vanaf 5K. Lees in de specificaties naar DisplayPort 2.1 én de UHBR-modus: sommige monitoren voeren het label DP 2.1 maar blijven op UHBR10 of UHBR13.5, en dan wint je nog geen 4K 240 hertz zonder compressie.
Veel 4K-gamingmonitoren op 120 of 144 hertz rijden vandaag nog prima op DisplayPort 1.4 met DSC. DisplayPort 2.1 is geen verplichte upgrade als jouw huidige combinatie doet wat die moet doen.
Aan de slag
Zo controleer je of jouw keten UHBR aankan
Check je videokaart
Kijk in de specificaties van de fabrikant naar DisplayPort 2.1 en zoek welke UHBR-modus wordt genoemd. AMD Radeon RX 7000 en NVIDIA RTX 50 doen UHBR20. Intel Arc doet UHBR10. NVIDIA RTX 40 en ouder doen alleen DisplayPort 1.4a.
Check je monitor
Zoek in de handleiding of op de productpagina naar de DisplayPort-versie. Let op: soms is maar één van de poorten op het scherm de snelle versie en staat in monitorinstellingen een DP-schakelaar op 1.4.
Kies een gecertificeerde kabel
Voor UHBR-snelheden bestaan VESA-gecertificeerde kabels: DP40 voor UHBR10 en DP80 voor UHBR20. Bij twijfel pak je DP80, dan werkt alles eronder ook. Kies een kabel van maximaal twee meter, liever korter.
Update en test
Werk GPU-stuurprogramma en monitorfirmware bij. Stel daarna in Windows of je GPU-software je resolutie en verversingswaarde in en controleer of de gewenste combinatie zonder klakken of compressieklachten draait.
Veelgestelde vragen
Is mijn huidige DisplayPort-kabel goed genoeg voor UHBR20?
Voor oudere standen tot en met HBR3 werkt een degelijke DP 1.4-kabel meestal. Voor UHBR20 is dat niet gegarandeerd. Neem een VESA-gecertificeerde DP80-kabel als je de volle 80 Gbit/s wilt gebruiken.
Zie je iets van DSC, die beeldcompressie?
Nee, vrijwel nooit. VESA noemt DSC visueel verliesvrij en in de praktijk zie je bij gamen en werken geen verschil. DisplayPort 2.1 is vooral aantrekkelijk omdat je bepaalde combinaties zonder compressie haalt, niet omdat compressie storend is.
Werkt DisplayPort 2.1 ook via USB-C?
Ja, als de USB-C-poort van je laptop of videokaart DisplayPort alt mode ondersteunt en de fabrikant UHBR implementeert. DisplayPort 2.1 legt die UHBR-modi expliciet vast voor USB-C. Check in de specificaties of je poort echt UHBR doorgeeft; veel USB-C-poorten blijven op lagere DisplayPort-snelheden hangen.
Heb ik DisplayPort 2.1 nodig voor 4K op 144 hertz?
Meestal niet. DisplayPort 1.4 met DSC haalt dat op de meeste gamingmonitoren gewoon. DisplayPort 2.1 geeft je eerder ademruimte, of haalt het zonder compressie, en dat wordt pas echt relevant bij 240 hertz of 8K.
Kan ik twee 4K-schermen op één DisplayPort 2.1-poort aansluiten?
Ja, via een MST-hub. Maar de twee schermen delen de bandbreedte van die ene poort. Met UHBR20 heb je veel marge; blijf je op DisplayPort 1.4, dan zakken beide schermen vaak terug in verversing of kleurdiepte. Check bovendien of je videokaart MST ondersteunt.
