USB4 uitgelegd: wat het toevoegt aan usb-c
Op de specificatiepagina van je laptop staat USB4, en toch haalt je dock op de ene usb-c poort volle snelheid terwijl de andere poort stokt bij een snelheid waar je niets van terugziet. Of je wilt een dock kopen en twee producten roepen allebei USB4, terwijl de prijsklasse fors verschilt. Allebei komt veel voor, en allebei zijn verklaarbaar.
Het goede nieuws: dit is geen defect, dit is hoe de USB4-standaard is opgebouwd. USB4 is een protocol, een afsprakenlijst over wat er door de kabel mag lopen. De usb-c stekker is alleen de vorm van de plug.
Hieronder lees je wat die 40 Gbit/s in de praktijk oplevert, welke functies fabrikanten optioneel mogen inbouwen en hoe je in de specificaties van je laptop of dock precies ziet welke smaak van USB4 je hebt. Dan weet je ook welke schakel in de keten van apparaat, poort en kabel nu de beperking is.
In het kort
- USB4 is een protocol, usb-c is alleen de vorm van de stekker. De specificatie is in 2019 definitief vastgesteld.
- De snelste test: lees in de specificaties of er achter het woord USB4 nog 20 Gbit/s of 40 Gbit/s staat. De standaard staat allebei toe.
- Functies zoals Thunderbolt 3-compatibiliteit en PCIe-tunneling (een directe snelweg naar je opslag of videokaart) zijn bij USB4 optioneel.
- Voor de volle 40 Gbit/s heb je een kabel met een e-marker nodig: een chip in de stekker die meldt wat de kabel kan. Passieve kabels van ongeveer één meter zijn gangbaar.
- Opladen en beeld lopen via andere afspraken binnen usb-c: USB Power Delivery (USB PD) regelt de wattage, DisplayPort alt mode regelt het beeldsignaal dat naar je monitor gaat.
Protocol versus plug
USB4 is het protocol dat door de usb-c stekker praat
Als je een kast vol usb-kabels hebt, voelt dit als een puristische strijdinstelling. Toch is het de kern van de verwarring. usb-c beschrijft uitsluitend de connector: het ovale, omkeerbare stekkertje dat sinds 2014 bestaat. Wat er vervolgens aan data, beeld en stroom door die connector stroomt, bepaalt het protocol: usb 2.0, usb 3.2, USB4 of bijvoorbeeld Thunderbolt.
Diezelfde usb-c stekker kan dus traag zijn als een oude printerpoort of snel genoeg voor een 8K-monitor. In de overzichtspagina over alle pc-aansluitingen op deze site zie je hetzelfde patroon: de plug is nooit de beperking, het protocol dat erdoorheen praat wel.
USB4 kwam definitief uit in 2019, geschreven door de usb-promotorgroep, het samenwerkingsverband van chipmakers zoals Intel, Apple en Microsoft. Intel gaf zijn Thunderbolt 3-protocol in bruiklening; vandaar dat USB4 qua opbouw op Thunderbolt lijkt. Thunderbolt 4 is daardoor eigenlijk USB4 met alle optionele functies verplicht ingeschakeld, inclusief de minimale 40 Gbit/s.
| Standaard | Verschijningsjaar | Maximale bandbreedte | Praktisch betekenis |
|---|---|---|---|
| USB 3.2 Gen 1 | 2017 | 5 Gbit/s | Basisdataverkeer: een externe 2,5-inch schijf of invoerapparaten |
| USB 3.2 Gen 2 | 2017 | 10 Gbit/s | Externe ssd's van de vorige generatie |
| USB 3.2 Gen 2×2 | 2017 | 20 Gbit/s | Zo goed als nooit in laptops ingebouwd |
| USB4 | 2019 | 20 of 40 Gbit/s | Het protocol dat dit artikel uitlegt |
| Thunderbolt 4 | 2020 | 40 Gbit/s | USB4 met alle optionele functies verplicht aan |
| USB4 versie 2 | 2022 | 80 Gbit/s | Nog zeldzame nieuwkomers in werkstations |
Waarom twee USB4-poorten toch kunnen verschillen
De standaard verplicht alleen dat een USB4-poort minstens 20 Gbit/s aankan. 40 Gbit/s is de bovenkant, geen minimum. Een fabrikant mag dus eerlijk met USB4 adverteren terwijl de snelheid op 20 blijft staan. De eerlijke informatie staat klein in de specsheet: 20 Gbit/s of 40 Gbit/s.
Daarnaast zijn er functies die optioneel zijn. Thunderbolt 3-compatibiliteit bijvoorbeeld: handig als je oudere Thunderbolt-docks gebruikt. En PCIe-tunneling, een directe snelweg naar je opslag of videokaart. Voor gamers met een externe videokaart (eGPU) maakt dat veel uit; voor een gewone bureaudock minder.
Heb je twee USB4-poorten waarvan er eentje 20 en de andere 40 Gbit/s haalt, dan is de poort de beperking. De kabel kan het ook zijn: zonder e-marker (de chip in een snelle kabel die zijn eigenschappen meldt) blijft een kabel bij 10 Gbit/s of lager hangen. Staat er op de specsheet verder niets, dan is de kans groot dat de fabrikant gewoon 20 levert. En ja, de naamgevingschaos: USB4 was juist bedoeld om af te zijn van combinaties als 3.2 Gen 2×2, tot fabrikanten USB4 (20 Gbps) op hun specificatiepagina begonnen te schrijven.
Zo weet je binnen een minuut welke USB4 je hebt
Open de specificaties van je laptop
Zoek naar USB4 met het getal 20 Gbps of 40 Gbps, of naar Thunderbolt 4. Staat er alleen USB4 zonder getal, ga dan uit van 20 Gbit/s.
Controleer je kabel op een e-marker
Snellere kabels (40 Gbit/s, of meer dan 60 watt laden) hebben een chip in de stekker die die eigenschappen meldt. Ontbreekt hij, dan blijft data vaak op 10 Gbit/s en opladen op 60 watt. Een Thunderbolt 4-kabel lost dit ook.
Kies de dock die je volle snelheid respecteert
Een Thunderbolt 4-dock garandeert 40 Gbit/s. Bij een USB4-dock staat de bandbreedte hopelijk letterlijk op de doos. Ontbreken getallen, vermoed dan weer 20 Gbit/s.
Test in de praktijk wat je ziet
Kopieer een groot bestand van een externe schijf en kijk naar de overdrachtssnelheid. Rond de 3 GB/s betekent dat je dicht bij de volle bandbreedte zit (binnen 40 Gbit/s is 5 GB/s de theoretische top).
Veelgestelde vragen over USB4
Is USB4 hetzelfde als Thunderbolt 4?
Nee, maar Thunderbolt 4 is hierop gebouwd. Thunderbolt 4 is USB4 waarin fabrikanten verplicht 40 Gbit/s, PCIe-tunneling en bepaalde beveiliging (DMA-bescherming tegen directe geheugentoegang) moeten leveren. Staat er Thunderbolt 4, dan weet je zeker wat je hebt.
Werkt een oude usb-a kabel of printer nog?
Ja. USB4 blijft achterwaarts compatibel met oudere usb-protocollen. Met een usb-c naar usb-a kabel praat je oude apparaten gewoon aan.
Hoeveel watt kan ik laden via USB4?
Opladen valt onder USB Power Delivery (USB PD), een aparte afsprakenlijst. De nieuwste versie (USB PD 3.1) gaat tot 240 watt. Wat jouw poort levert, staat in de specificaties van je laptop of dock.
Waarom blijft mijn externe scherm zwart via mijn USB4-poort?
Meestal is de kabel de beperking: zonder e-marker valt de snelheid weg, en sommige docks duwen op 20 Gbit/s maar één scherm door. Test elke schakel afzonderlijk: poort, kabel, dock, scherm.
Is USB4 versie 2 met 80 Gbit/s de moeite waard?
Voor bijna iedereen niet. 80 Gbit/s helpt bij meerdere 4K-schermen op zeer hoge verversing of workstations, en de markt heeft er nog nauwelijks apparaten voor. Een 40 Gbit/s-verbinding is nu al ruim.
